Bản vẽ xây dựng là tài liệu rất quan trọng trong quá trình thiết kế và thi công. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bản vẽ xây dựng là gì và cách đọc như thế nào.
Trong bài viết dưới đây, AQT Home sẽ giúp bạn hiểu rõ khái niệm, các loại bản vẽ phổ biến, những ký hiệu thường gặp và cách đọc bản vẽ xây dựng một cách đơn giản, dễ hiểu
Bản vẽ xây dựng là gì?
Bản vẽ xây dựng, hay còn gọi là bản vẽ thiết kế, dùng để thể hiện phương án thiết kế của một công trình. Nội dung bản vẽ được trình bày bằng hình vẽ, kích thước, thông số, ký hiệu và ghi chú theo tiêu chuẩn xây dựng.
Một bộ bản vẽ xây dựng thường mô tả các nội dung quan trọng như mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt và nhiều hạng mục kỹ thuật khác. Nhờ đó, các bên liên quan có thể hiểu rõ hình dáng, cấu tạo và cách thi công công trình.
Bản vẽ xây dựng thể hiện thiết kế của một công trình thông qua hình vẽ
Vì sao bản vẽ xây dựng lại quan trọng?
Bản vẽ xây dựng giữ vai trò rất quan trọng trong suốt quá trình làm nhà. Dưới đây là những lý do chính.
Làm nền tảng thi công
Bản vẽ cung cấp đầy đủ kích thước, thông số, vị trí và vật liệu. Nhờ đó, đội ngũ thi công có thể triển khai công việc chính xác hơn. Điều này giúp hạn chế sai sót và đảm bảo tiến độ.
Công cụ trao đổi thông tin
Bản vẽ là cầu nối giữa chủ đầu tư, kiến trúc sư, kỹ sư, nhà thầu và đội thi công. Tất cả các bên sẽ dựa vào bản vẽ để hiểu đúng ý tưởng thiết kế và yêu cầu kỹ thuật của công trình.
Kiểm soát chất lượng
Bản vẽ là căn cứ để giám sát và kiểm tra trong quá trình thi công. Nhờ có bản vẽ, công trình được triển khai đúng thiết kế và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật cần thiết.
Cơ sở pháp lý quan trọng
Bản vẽ xây dựng là một tài liệu quan trọng trong hồ sơ công trình. Tài liệu này phục vụ cho việc xin phép xây dựng, nghiệm thu, thanh toán và xử lý các vấn đề phát sinh nếu có.
Tối ưu chi phí và tiến độ
Một bộ bản vẽ chính xác giúp việc dự toán trở nên rõ ràng hơn. Nhà thầu cũng dễ bóc tách khối lượng và chuẩn bị vật tư. Nhờ đó, công trình giảm phát sinh chi phí và hạn chế chậm tiến độ.
Bản vẽ xây dựng là nền tảng để thi công chính xác
Các loại bản vẽ xây dựng phổ biến
Thông thường, một bộ hồ sơ thiết kế hoàn chỉnh sẽ gồm nhiều nhóm bản vẽ khác nhau. Mỗi nhóm bản vẽ có một vai trò riêng.
Bản vẽ kiến trúc
Bản vẽ kiến trúc thể hiện bố cục không gian, kích thước và hình dáng tổng thể của công trình trước khi xây dựng.
Trong nhóm bản vẽ này thường có:
- Mặt bằng: Thể hiện cách bố trí các không gian như phòng khách, bếp, phòng ngủ, cầu thang và công năng từng tầng.
- Mặt đứng: Thể hiện hình dáng bên ngoài của công trình. Chủ đầu tư có thể hình dung tổng thể ngôi nhà qua bản vẽ này.
- Mặt cắt: Thể hiện phần bên trong công trình khi cắt qua một mặt phẳng. Nhờ đó, người xem hiểu rõ hơn về chiều cao và cấu tạo không gian.
- Phối cảnh 3D: Giúp hình dung công trình thực tế sau khi hoàn thiện.
Bản vẽ thể hiện phối cảnh mặt cắt 1-1
Bản vẽ kết cấu
Bản vẽ kết cấu tập trung vào các bộ phận chịu lực của công trình. Ví dụ như móng, cột, dầm, sàn và cốt thép.
Đây là nhóm bản vẽ rất quan trọng. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến độ an toàn, độ bền và tuổi thọ của công trình. Ngoài ra, bản vẽ kết cấu còn giúp xác định khối lượng bê tông và thép cần sử dụng.
Bản vẽ kết cấu quyết định đến khả năng chịu lực, độ an toàn, tuổi thọ công trình
Bản vẽ điện nước (MEP)
Bản vẽ MEP thể hiện toàn bộ hệ thống kỹ thuật trong công trình. Nhóm bản vẽ này thường bao gồm:
- Hệ thống điện: Điện động lực, điện chiếu sáng, điện nhẹ và vị trí các thiết bị điện.
- Hệ thống cấp thoát nước: Đường ống cấp nước, ống thoát nước, thiết bị vệ sinh và hố ga kỹ thuật.
- Hệ thống điều hòa, thông gió: Thể hiện điều hòa không khí, ống gió và quạt thông gió.
- Hệ thống PCCC: Gồm báo cháy, chữa cháy, đầu phun nước và tủ kỹ thuật.
Trong thực tế, nhóm bản vẽ này rất dễ phát sinh lỗi nếu không phối hợp tốt với kiến trúc và kết cấu. Nhiều công trình gặp tình trạng thiếu trần kỹ thuật, ống va dầm hoặc sai vị trí thiết bị. Khi đó, đội thi công phải điều chỉnh lại, gây phát sinh chi phí.
Bản vẽ MEP thể hiện toàn bộ hệ thống kỹ thuật trong công trình
Các loại bản vẽ khác
- Ngoài ba nhóm bản vẽ trên, một bộ hồ sơ còn có thể gồm:
- Bản vẽ hoàn công: Được lập sau khi công trình hoàn thành. Bản vẽ này phản ánh hiện trạng thực tế sau thi công. Nếu có thay đổi so với thiết kế ban đầu, nội dung đó sẽ được cập nhật vào bản vẽ hoàn công.
- Bản vẽ chi tiết: Thể hiện phóng to các cấu tạo hoặc hạng mục phức tạp như cầu thang, cửa, lan can, ban công, mối nối kết cấu hoặc các nút giao đặc biệt.
Cách đọc bản vẽ xây dựng cơ bản
Việc đọc bản vẽ sẽ không quá khó nếu bạn nắm được các ký hiệu và trình tự xem bản vẽ. Dưới đây là cách đọc cơ bản.
Đọc bản vẽ mặt bằng
Mặt bằng thể hiện cách bố trí không gian khi nhìn từ trên xuống. Đây là phần chủ đầu tư nên xem đầu tiên.
Khi đọc mặt bằng, bạn nên chú ý:
- Phòng khách, bếp, phòng ngủ và các khu vực chính nằm ở đâu.
- Diện tích từng phòng có phù hợp nhu cầu sử dụng hay không.
- Vị trí cửa đi, cửa sổ và hướng mở cửa.
- Cách lấy sáng và thông gió của từng khu vực.
- Vị trí tường, cột và các vách ngăn.
- Cách bố trí nội thất như giường, bàn, ghế, lavabo.
- Cầu thang và hướng di chuyển trong nhà.
Đọc bản vẽ mặt bằng để hình dung cách bố trí công năng trong không gian
Đọc bản vẽ mặt đứng
Mặt đứng cho biết hình dáng bên ngoài của ngôi nhà. Bạn có thể nhìn từ phía trước, phía sau, bên trái hoặc bên phải.
Khi xem bản vẽ mặt đứng, bạn nên quan tâm đến:
- Hình dáng tổng thể của ngôi nhà.
- Số tầng và chiều cao từng tầng.
- Thiết kế mặt tiền.
- Kiểu mái như mái bằng, mái Nhật hoặc mái Thái.
- Vị trí cửa đi, cửa sổ và ban công.
- Vật liệu hoàn thiện mặt ngoài nếu có ghi chú.
Bản vẽ này giúp bạn hình dung rõ hơn diện mạo công trình sau khi hoàn thiện.
Đọc bản vẽ mặt cắt
Bản vẽ mặt cắt cho thấy cấu tạo bên trong công trình khi được cắt theo một mặt phẳng.
Khi đọc mặt cắt, bạn nên quan sát:
- Chiều cao từ sàn đến trần ở từng tầng.
- Cấu tạo móng, sàn, dầm và mái.
- Cấu tạo cầu thang và số bậc.
- Cao độ của từng khu vực.
- Các lớp vật liệu ở sàn, mái hoặc tường nếu bản vẽ có thể hiện.
Bản vẽ mặt cắt thể hiện bên trong của công trình sau khi được cắt theo một mặt phẳng
Đọc các bản vẽ kỹ thuật khác
Sau khi nắm được kiến trúc tổng thể, bạn có thể xem thêm các bản vẽ kỹ thuật.
- Bản vẽ kết cấu: Kiểm tra vị trí móng, cột, dầm, sàn và các chi tiết cốt thép.
- Bản vẽ điện: Xem vị trí ổ cắm, công tắc, đèn, tủ điện và đường dây điện.
- Bản vẽ cấp thoát nước: Quan sát vị trí đường ống cấp nước, thoát nước và thiết bị vệ sinh.
- Bản vẽ chi tiết: Theo dõi cấu tạo cầu thang, cửa, lan can hoặc những hạng mục đặc biệt.
Đọc các bản vẽ chi tiết như bản vẽ kết cấu, MEP
Tuy nhiên, với chủ đầu tư, không nhất thiết phải hiểu hết mọi thông số kỹ thuật. Điều quan trọng là nắm được công năng, vị trí hạng mục và cách bố trí thiết bị. Như vậy, bạn sẽ trao đổi hiệu quả hơn với đơn vị thiết kế và thi công.
Những ký hiệu thường gặp trong bản vẽ xây dựng
Để đọc bản vẽ tốt hơn, bạn nên hiểu một số ký hiệu cơ bản sau.
Ký hiệu cửa đi và cửa sổ
Cửa đi và cửa sổ được thể hiện bằng ký hiệu riêng trên bản vẽ mặt bằng. Hướng mở cửa thường được thể hiện bằng cung tròn. Nhờ đó, người xem biết cửa mở vào trong hay ra ngoài, mở bên trái hay bên phải.
Ký hiệu cửa đi
Ký hiệu cửa sổ
Ký hiệu vật liệu xây dựng
Các loại vật liệu trên bản vẽ thường được thể hiện bằng ký hiệu hoặc họa tiết riêng, còn gọi là hatch. Nhờ đó, người đọc nhận biết được cấu tạo của từng bộ phận mà không cần ghi chú quá dài.
Ký hiệu vật liệu xây dựng trên bản vẽ
Ký hiệu nội thất
Các ký hiệu nội thất thường có hình dáng gần giống đồ thật. Ví dụ như sofa, giường ngủ, bàn ăn, bếp, lavabo hoặc bồn cầu. Những ký hiệu này được thể hiện theo đúng tỷ lệ của bản vẽ.
Ngoài các ký hiệu trên, trong thực tế còn có nhiều ký hiệu khác theo quy định. Để hiểu chính xác, bạn nên xem bảng chú thích (Legend) đi kèm hoặc hỏi trực tiếp kiến trúc sư, kỹ sư thiết kế.
Ký hiệu bản vẽ thiết kế nội thất
Một số lưu ý khi đọc bản vẽ xây dựng
Khi đọc bản vẽ thiết kế, bạn nên lưu ý những điểm sau.
Đọc đúng trình tự
Hãy bắt đầu từ bản vẽ mặt bằng, sau đó xem mặt đứng và mặt cắt. Tiếp theo, bạn mới đi sâu vào bản vẽ kết cấu, MEP và các bản vẽ chi tiết.
Chú ý tỷ lệ bản vẽ
Mỗi bản vẽ được thể hiện theo một tỷ lệ nhất định, chẳng hạn như 1/50 hoặc 1/100. Vì vậy, bạn không nên ước lượng kích thước bằng mắt. Hãy dựa vào số đo ghi trên bản vẽ.
Đối chiếu giữa các bản vẽ
Một công trình thường có nhiều nhóm bản vẽ khác nhau. Bạn nên đối chiếu các bản vẽ này với nhau để kiểm tra sự thống nhất giữa kiến trúc, kết cấu và hệ thống kỹ thuật.
Trao đổi với đơn vị thiết kế khi có thắc mắc
Nếu bạn chưa hiểu bản vẽ hoặc muốn điều chỉnh thiết kế, hãy trao đổi sớm với kiến trúc sư và kỹ sư. Điều này giúp hạn chế thay đổi khi đã bước vào giai đoạn thi công.
Xây nhà ở riêng lẻ có bắt buộc phải có bản vẽ xây dựng không?
Theo khoản 1 Điều 95 Luật Xây dựng 2014, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng mới đối với nhà ở riêng lẻ có yêu cầu bản vẽ thiết kế xây dựng.
Cụ thể, hồ sơ gồm các thành phần chính như:
- Đơn đề nghị cấp giấy phép xây dựng.
- Bản sao giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất theo quy định.
- Bản vẽ thiết kế xây dựng.
- Bản cam kết bảo đảm an toàn với công trình liền kề, nếu có.
Như vậy, khi xây nhà ở riêng lẻ, bản vẽ xây dựng là một thành phần rất quan trọng trong hồ sơ pháp lý.
….
Xây nhà ở riêng lẻ bắt buộc phải có bản vẽ xây dựng
Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ bản vẽ xây dựng là gì, các loại bản vẽ phổ biến và cách đọc cơ bản. Khi hiểu bản vẽ, bạn sẽ chủ động hơn trong quá trình trao đổi với đơn vị thiết kế và thi công.
Nếu bạn đang có nhu cầu xây nhà trọn gói hoặc cần tư vấn giải pháp phù hợp cho công trình của mình, hãy liên hệ với AQT Home. Đội ngũ kiến trúc sư và kỹ sư của chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ tận tình.